Ψηφιακός Ακτιβισμός

Ακτιβισμός στον Κυβερνοχώρο

Internet Activism (Cyber Activism, e-Activism…) 

Activisme Digital (Activisme Numérique…) 

 

 

 

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Ο όρος ακτιβισμός, όπως αποδόθηκε στην ελληνική γλώσσα ο διεθνής γαλλικός όρος “activisme” είναι ένας σύγχρονος σχετικά όρος της κοινωνικής-πολιτικής φιλοσοφίας που υποστηρίζει ότι η ουσία του ανθρώπου εκδηλώνεται μέσα από την ενέργεια της πράξης. 

Στόχοι του ακτιβισμού αποτελούν η βελτίωση της ποιότητας ζωής των ατόμων αλλά και η εξάλειψη ή έστω η ελαχιστοποίηση των πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων.  Ο ακτιβισμός κινητοποιεί τους ανθρώπους και συνοδεύεται σχεδόν πάντα με μια εσωτερική ηθική παρόρμηση εθελοντισμού.  Σημαντικοί ακτιβιστές ήταν ο Μαχάτμα Γκάντι, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, ο Τζον Λένον κ.ά.  Ενώ στην Ελλάδα, εδώ και πολλά χρόνια, είναι γνωστή η ακτιβιστική δράση της Greenpeace.

 

Ο διαδικτυακός ακτιβισμός αφορά στην ενημέρωση, ευαισθητοποίηση και κινητοποίηση του κοινωνικού συνόλου μέσω της χρήσης ψηφιακών εργαλείων, όπως η χρήση Τεχνολογιών Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών, πχ τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ), το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, τα podcast, οι πλατφόρμες συζήτησης, η διατήρηση ιστοσελίδων, αλλά και με τη συγκέντρωση υπογραφών με ψηφιακό τρόπο από πλατφόρμες που υποστηρίζουν την αντίστοιχη δράση (π.χ. Change.org, Avaaz).

 

Η μεγάλη απήχηση των ψηφιακών μηνυμάτων και των διεκδικήσεων φάνηκε ξεκάθαρα στις περιπτώσεις των κινημάτων «BlackLivesMatter» και «MeToo».

 

 

 

ΟΦΕΛΗ ΚΑΙ ΠΑΓΙΔΕΣ

Ο διαδικτυακός ακτιβισμός ευαισθητοποιεί, ενημερώνει και κινητοποιεί.   Λόγω της χρήσης των ψηφιακών εργαλείων είναι δυνατή η ταχύτερη διάδοση των διεκδικήσεων, ενώ η χρήση Hashtag  βοηθά στη σύνδεση ανθρώπων σε ολόκληρο τον κόσμο και άρα στην ευρύτερη διάδοση των διεκδικήσεων.

 

Ωστόσο κρύβει και κάποιες παγίδες.

 

Σε ατομικό επίπεδο το άτομο έρχεται σε επαφή, εκπαιδεύεται και διαμορφώνει άποψη αναφορικά με ζητήματα που πολλές φορές πριν δεν είχε γνώση. Παρατηρούμε, επίσης, ότι ο διαδικτυακός ακτιβισμός ενισχύει την άποψή μας ότι η γνώμη μας πραγματικά μετράει. Η ανάγκη του ατόμου να συμμετέχει στην αλλαγή της κοινωνίας αποτελεί μία ανάγκη που με το πέρασμα των χρόνων ολοένα και μειώνεται, προκαλώντας πολιτική, ηθική, ψυχική, πνευματική και κοινωνική αλλοτρίωση.  Με τον διαδικτυακό ακτιβισμό καλύπτεται η ανάγκη του ατόμου να αισθάνεται ότι συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση της κοινωνικής πραγματικότητας.

Ωστόσο, υπάρχει ο κίνδυνος να εγκλωβιστεί το άτομο σε μία διαρκή και μονοδιάστατη δράση, μένοντας δηλαδή απλά στην ψηφιακή δράση και υποστήριξη των ζητημάτων, χωρίς να πράττει αναλόγως και στην πραγματική ζωή. Ο διαδικτυακός ακτιβισμός κάποιες φορές μπορεί να ενισχύσει την σύγχυση των ορίων μεταξύ ψηφιακής και πραγματικής κοινωνικής πραγματικότητας.

 

Σε κοινωνικό επίπεδο παρατηρούμε ότι όλο και περισσότερα άτομα δραστηριοποιούνται και συμμετέχουν στο διαδικτυακό ακτιβισμό. Κάτι τέτοιο ενισχύει την αλληλεγγύη μέσα στα πλαίσια της κοινωνίας αλλά και εκπαιδεύει το κοινωνικό σύνολο στην έννοια του εθελοντισμού, καθώς κάθε δράση που λαμβάνει χώρα στον ευρύτερο ακτιβισμό στηρίζεται στον εθελοντισμό.

Η ίδια συνθήκη όμως διαμορφώνει και ένα σκοτεινό σημείο προς διερεύνηση, καθώς πολλές φορές τελικά γνωρίζουμε μόνο όσα απασχολούν την επικαιρότητα ή έτυχε να λάβουμε γνώση μέσα στον ψηφιακό κόσμο.

Κατά αυτό τον τρόπο παραγνωρίζονται σημαντικά ζητήματα τα οποία απασχολούν ήδη τόσο τον διαδικτυακό όσο και τον ευρύτερο ακτιβισμό και θα άξιζαν εξίσου την προσοχή και τη συνδρομή μας στις αντίστοιχες διεκδικήσεις.

 

Ένα άλλο φαινόμενο που παρατηρείται έντονα τελευταία είναι ο καταγγελτικός λόγος στα ΜΚΔ.  Ο Ομπάμα σε μια απάντηση που έδωσε για το πως μπορείς να αλλάξεις το κόσμο, είπε σχετικά ότι «Εάν αυτό που κάνετε είναι απλά να πετάτε πέτρες, δεν θα πάτε μακριά. Δεν θα αλλάξετε τον κόσμο.  Σήμερα πολλοί πιστεύουν ότι ο τρόπος για να αλλάξεις τα πράγματα είναι να καταγγέλλεις.  Καταγγέλλεις, λοιπόν, κάποιον και μετά κάααθεσαι στη πολυθρόνα σου…» 

Ο Ομπάμα συνεχίζει σχολιάζοντας ένα άλλο επίσης χαρακτηριστικό της εποχής μας, που αποτελεί συχνά την πρώτη δικαιολογία των κατηγόρων, την απαίτηση τους για «καθαρότητα», δηλ να μην έχει ποτέ και πουθενά συμβιβαστεί κάποιος για να αξίζει σεβασμό… είπε λοιπόν, «σας πληροφορώ ότι ο κόσμος είναι πολύπλοκος και εμπεριέχει ασάφειες.  Οι άνθρωποι που κάνουν τελικά πράγματα, έχουν σίγουρα ατέλειες»

 

Μπορούν όμως τα ΜΚΔ να αλλάξουν τον κόσμο;  

Τα ΜΚΔ διαδίδουν γρήγορα και παντού την πληροφορία.   Αλλά η πληροφόρηση δεν αρκεί.  Το ζήτημα είναι πως μπορείς από το κίνητρο (που δημιουργεί η πληροφόρηση) να δημιουργήσεις την έμπρακτη δέσμευση του άλλου. 

Tα ΜΚΔ καθιστούν πολύ πιο ορατά ορισμένα ζητήματα που υπό άλλες συνθήκες θα έμεναν κρυφά ενώ από την άλλη κανείς δεν μπαίνει στον κόπο να βγει στους δρόμους και να ζητήσει στην πράξη λύσεις, απλά κάνει κλικ.

Άτομα με λιγότερα ή περισσότερα κοινά, μαζεύουν λ.χ. υπογραφές και διεκδικούν την απόδοση δικαιοσύνης ή την αλλαγή της νομοθεσίας σε σχέση με ένα ζήτημα, και άρα λειτουργούν για έναν κοινό στόχο. Από την άλλη, αρκετοί ναι μεν απέχουν σημαντικά από την πρακτική σημασία του αγώνα επικοινωνούν όμως μια εκστρατεία ευαισθητοποίησης σε άτομα “εκτός εμβέλειας” που βρίσκονται μακριά ή δεν έχουν τον χρόνο να πάνε σε μια διαδήλωση επειδή πχ δουλεύουν εκείνη την ώρα.

Και τα δύο μπορεί να αποβούν χρήσιμα αλλά η λειτουργικότητα του ψηφιακού ακτιβισμού συχνά στερείται εγκυρότητας.  Το να εξαρτάσαι από την υπογραφή ενός αλληλέγγυου σε ένα αίτημα που πραγματώνεται διαδικτυακά προτού τεθεί στον αρμόδιο κατάλληλο θεσμό, φορέα κλπ, αποτελεί μια συνθήκη αβεβαιότητας για το αποτέλεσμα και ενίοτε καταδεικνύει την προσωρινότητα του κινήματος και την πλασματική του μορφή. 

 

Τελικά, o ψηφιακός ακτιβισμός είναι η αξιοποίηση της τεχνολογίας και των social media για να κινητοποιήσουν περισσότερο κόσμο ή η απαξίωση της παραδοσιακής έννοιας της διαδήλωσης;

Σε άρθρο του Κ (Μ Ανδριωτάκη) αναφέρεται ότι ο ψηφιακός ακτιβισμός έχει χαρακτηριστεί και ως “slacktivism”, δηλαδή «τεμπέλικος ακτιβισμός»,  ή “clicktivism”  ο ακτιβισμός των κλικ, ή αλλιώς «ακτιβισμός του καναπέ».  Στο ίδιο άρθρο παρατίθενται οι απόψεις ενός άλλου δημοσιογράφου του Γκλάντγουελ (New Yorker) ο οποίος θεωρεί ότι «αυτό που γίνεται στο Facebook και στο Twitter δεν μπορεί καν να ονομάζεται ακτιβισμός. Είναι μια μορφή χαλαρής συμμετοχής σε κάποιες εκδηλώσεις αλληλεγγύης και διαμαρτυρίας, και τίποτα παραπάνω. Το νόημα της κοινωνικής δράσης είναι να ξεβολεύεσαι και όχι απλώς να κάνεις μερικά κλικ στον υπολογιστή ή στο κινητό, έχοντας την ψευδαίσθηση ότι συμβάλλεις στην επίτευξη ενός κοινωνικού σκοπού…  Ο ακτιβισμός είναι μια υψηλού ρίσκου δράση, που απαιτεί ισχυρούς δεσμούς μεταξύ των συμμετεχόντων, χρειάζεται μια ιεραρχική δομή οργάνωσης, και ζητά από τους πολίτες να κάνουν πραγματικές θυσίες. Η κοινωνική και πολιτική δραστηριοποίηση στα social media είναι χαμηλού ρίσκου, δημιουργεί χαλαρούς δεσμούς μεταξύ των χρηστών, βασίζεται σε δίκτυα και όχι σε ιεραρχίες, και δεν αξιώνει πραγματικές θυσίες από τον κόσμο, μερικά κλικ μπορούν να είναι αρκετά…»  Το άρθρο τελειώνει λέγοντας ότι «Τα κοινωνικά μέσα, όπως το λέει και η λέξη, είναι μέσα και όχι σκοποί. … Φυσικά, ο «ακτιβισμός των κλικ» δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη φυσική παρουσία, τη διά ζώσης συμμετοχή και τις παραδοσιακές πρακτικές της διαμαρτυρίας. Ωστόσο, δίνει στη συμμετοχή και στην έκφραση της αλληλεγγύης μερικές νέες μορφές και διεξόδους, οι οποίες μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά και να φέρουν σημαντικά αποτελέσματα.»  

 

Ο “ενεργός χρήστης” έγινε “ενεργός πολίτης”;  Όχι!  Μπορεί όμως και οικειοποιείται τις δυνατότητες των ψηφιακών μέσων, μεταφέροντας τα συνθήματα από τους τοίχους σε posts, stories και hashtags που – όσο επιφανειακά και αν ακούγονται – έχουν μεγάλη απήχηση σε ένα κοινό που προσπαθεί να αγωνιστεί για κάτι.

 

Η αιματοχυσία στην Ουκρανία ανοίγει όμως ένα νέο κεφάλαιο στον λεγόμενο «κλικτιβισμό» και στη συζήτηση για τις μορφές κοινωνικής αλληλεγγύης στο διαδίκτυο.

Από τις πρώτες κιόλας ημέρες της εισβολής, πολίτες απ’ όλο τον κόσμο κάνουν κρατήσεις σε σπίτια ανά την επικράτεια της Ουκρανίας, λέγοντας στους ιδιοκτήτες τους ότι δεν έχουν καμία πρόθεση να μεταβούν εκεί. Εκφράσαν έτσι την αλληλεγγύη και τη στήριξή τους σε αυτούς τους ανθρώπους με αυτόν τον καινοτόμο τρόπο. Η Airbnb καταλαβαίνει αμέσως το πνεύμα της ενέργειας και ανακοινώνει ότι δεν κρατάει καθόλου προμήθειες από τις πληρωμές προς ουκρανικά καταλύματα (Στις 4 Μαρτίου του 2022, ο Μπράιαν Τσέσκι, ο διευθύνων σύμβουλος της διάσημης πλατφόρμας ενοικίασης καταλυμάτων Airbnb, έκανε ένα εντελώς απρόσμενο tweet. «Σε 48 ώρες», έγραφε, «έγιναν κρατήσεις για 61.000 νύχτες στην Ουκρανία. Η αξία όλων αυτών των κρατήσεων είναι 1,9 εκατ. δολάρια, τα οποία θα πάνε σε ιδιοκτήτες που τα έχουν ανάγκη. Είναι μια κουλ ιδέα της κοινότητάς μας. Σας ευχαριστούμε»)  Ο κόσμος σπεύδει κατά χιλιάδες να συνδράμει

 

Η επιχείρηση αλληλεγγύης όμως δεν σταματά στο Airbnb. Πολλοί χρήστες πηγαίνουν στη διάσημη πλατφόρμα πώλησης χειροποίητων αντικειμένων και ψηφιακών αγαθών, Etsy, και αγοράζουν έργα Ουκρανών πολιτών.

 

Άλλοι προτιμούν να επισκεφθούν εφαρμογές συνεπιβατισμού σαν την Blablacar για να διευκολύνουν και να χρηματοδοτήσουν τη μεταφορά προσφύγων.

Οι πλατφόρμες αυτές, λέει στον ιστότοπο Quartz ο καθηγητής στην Εμπορική Σχολή του Πανεπιστημίου Στερν της Νέας Υόρκης, Αρούν Σανταραράγιαν, παρέχουν μια «κρυμμένη υποδομή». Όταν παραστεί ανάγκη λόγω ενός αναπάντεχου γεγονότος, οι υποδομές αυτές τίθενται στην υπηρεσία ενός διαφορετικού, ξεκάθαρα κοινωνικού αυτή τη φορά, σκοπού.

Είναι κι αυτό λοιπόν ένα νέο είδος κλικτιβισμού, το οποίο όμως έχει μεγαλύτερο βάθος και πιθανότατα μεγαλύτερο αντίκτυπο από ένα απλό like.

 

Ένας από τους λόγους που ο κόσμος προτιμά το Airbnb και όχι τον Ερυθρό Σταυρό για να κάνει τις δωρεές του είναι η διαφάνεια της δωρεάς. Ο χρήστης βλέπει ότι η βοήθειά του πηγαίνει κατευθείαν σε ένα συγκεκριμένο πρόσωπο και όχι σε μια οργάνωση που θα τη διανείμει σύμφωνα με τα δικά της κριτήρια και διαδικασίες. Αντικαθιστά τον παλιό ενδιάμεσο με έναν νέο, ο οποίος εκτάκτως αποσύρει το οικονομικό του κίνητρο, για να βοηθήσει στον ίδιο σκοπό. Η έκφραση αλληλεγγύης γίνεται προσωπική.  Όπως λέει η Ρέιτσελ Μπότσμαν, εμπιστευόμαστε (λένε) ευκολότερα έναν ξένο στο διαδίκτυο απ’ ό,τι έναν γραφειοκρατικό θεσμό.

 

Σήμερα, τα διαδικτυακά μέσα και οι πλατφόρμες δικτύωσης αρχίζουν να ενηλικιώνονται. Το ίδιο και οι χρήστες τους. Εντοπίζουν νέες χρήσεις, πειραματίζονται και αποδεικνύουν ότι τα δίκτυα έχουν τεράστια δύναμη, είτε για το καλό είτε και για το κακό.

Είναι βέβαιο ότι, μέσα σε όλη την αναταραχή του πολέμου, θα υπάρξουν και οι κακόβουλοι, οι οποίοι θα εκμεταλλευτούν το κύμα της online υποστήριξης και θα κοιτάξουν να βγάλουν κάποιο πρόσκαιρο κέρδος. Ευτυχώς, υπάρχουν τρόποι προστασίας. Αν κάποιος ανατρέξει στα σχόλια των καταλυμάτων, θα μπορέσει να μετρήσει την αξιοπιστία του ιδιοκτήτη.

 

Μπορεί πράγματι καμία επανάσταση να μη μεταδοθεί από το Twitter, αλλά το παράδειγμα της Ουκρανίας μάς δείχνει ότι μπορεί ένα μέρος της αντίστασης ενός λαού απέναντι στον επίδοξο κατακτητή του να χρηματοδοτηθεί από τα έσοδα του Airbnb. Γι’ αυτό είναι ίσως καιρός να επανεκτιμήσουμε τη σπουδαιότητα της ψηφιακής μας ζωής.

 

Υπάρχουν φορές λοιπόν που ο ψηφιακός ακτιβισμός λειτουργεί ανατρεπτικά και άλλες φορές που η πρακτική «του να απευθυνθεί κανείς σε ψηφιακές εφαρμογές για να βρει το δίκιο του» αλλοιώνει το νόημα ή και το μήνυμα του ακτιβισμού.

 

 

 

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ:

Κοινωνικός Ακτιβισμός

·        Το Κίνημα Me Too, ή #MeToo, μαζί με όλες τις παρόμοιες εκδοχές του ανά την υφήλιο, είναι ανεξάρτητο κοινωνικό κίνημα ενάντια στη σεξουαλική κακοποίηση και παρενόχληση, αλλά και στην κακοποίηση, βία ή/και παρενόχληση οποιασδήποτε μορφής (λεκτικής, ψυχολογικής-ψυχικής, σωματικής, εκφοβισμού εργασιακού ή μη) σε ανήλικους και ενήλικες, που δρα κυρίως μέσω της προτροπής δημοσιοποίησης των περιστατικών στα κοινωνικά δίκτυα.  Η Αμερικανίδα ακτιβίστρια Ταράνα Μπερκ ξεκίνησε το κίνημα Me Too το 2006.

Στην Ελλάδα, το κίνημα εμφανίστηκε τον χειμώνα του 2021 μετά τη δημοσιοποίηση της καταγγελίας της Σοφίας Μπεκατώρου για την σεξουαλική επίθεση που είχε δεχτεί από παράγοντα του αθλητισμού. Το κίνημα αυτό έχει σήμερα εξαπλωθεί σε όλη την Ελλάδα και πολλές περιπτώσεις έμφυλης βίας καταγράφονται συνεχώς.

Τον Ιούνιο 2022 καταγράφηκε η πρώτη καταδίκη σε Έλληνα προπονητή ιστιοπλοΐας για περιστατικά σεξουαλικής βίας κατά της πρώην αθλήτριας Αμαλίας Προβελεγγίου, και αυτό αφορούσε ουσιαστικά την πρώτη δίκη του ελληνικού κινήματος #MeToo

·        Το Time's Up είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός που συγκεντρώνει χρήματα για την υποστήριξη των θυμάτων σεξουαλικής παρενόχλησης. Ο οργανισμός ιδρύθηκε την 1η Ιανουαρίου 2018, από διασημότητες του Χόλιγουντ ως απάντηση στο φαινόμενο Weinstein και στο κίνημα Me Too.

·        Το παγκόσµιο κίνηµα κατά της παγκοσµιοποίησης, βασίζεται σε µεγάλο βαθµό για την αυτοοργάνωσή του στις σύγχρονες κοινωνικές τεχνολογίες και τα προσιτά ψηφιακά µέσα. Το Νοέµβριο του 1999, αυτόνοµες αλλά διαδικτυωµένες οµάδες διαδηλωτών κατά της συνάντησης του ∆ιεθνούς Οργανισµού Εµπορίου χρησιµοποίησαν τακτικές σµήνους, µε τη βοήθεια κινητών τηλεφώνων, ιστοσελίδων και φορητών υπολογιστών για να κερδίσουν τη «Μάχη του Seattle» [Rheingold 2002]. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η δηµιουργία του πρώτου κέντρου Indymedia για την κάλυψη των διαδηλώσεων αποτέλεσε ιστορικά την πρώτη έκλαµψη διεθνούς ψηφιακού ενηµερωτικού ακτιβισµού.

·        Στις τροµοκρατικές επιθέσεις στον υπόγειο του Λονδίνου, τον Ιούλιο του 2004, όλες οι µορφές των κοινωνικών τεχνολογιών χρησιµοποιήθηκαν από πολίτες αλλά και οργανισµούς για την συγκέντρωση πληροφοριών και την υποβοήθηση της ενηµέρωσης [Καθηµερινή 2005β].  Παράλληλα, έγινε φανερό ότι η συνεισφορά του κοινού στην αποτύπωση µιάς χαοτικής εικόνας επικαιρότητας ήταν πολύτιµη. Πολίτες λειτούργησαν σαν ρεπόρτερς, κάνοντας ρεπορτάζ στους δρόµους του Λονδίνου, ανεβάζοντας φωτογραφίες στο Flick.r και στέλνοντας ανταποκρίσεις σε ειδησεογραφικούς οργανισµούς -το BBC έλαβε 22.000 email και SMS από πολίτες, µε 10.000 φωτογραφίες από τους τόπους των επιθέσεων- τα blogs προσέφεραν διαρκή σχολιασµό και αναµετάδοση των πληροφοριών ενώ η τεχνολογία Google Maps χρησιµοποιήθηκε για να δηµιουργηθούν χάρτες των τροµοκρατικών επεισοδίων.

·        Η καταστροφή που επέφερε ο τυφώνας Κατρίνα στην Νέα Ορλεάνη έπληξε και την υποδοµή των ΜΜΕ που λειτουργούσαν στην πόλη, ενώ το φαινόµενο της στέρησης πρόσβασης σε ειδησεογραφικά sites λόγω της αυξηµένης ζήτησης σηµειώθηκε ξανά [BBC 2005γ,2005δ].

Όπως και µε το tsunami της ΝΑ Ασίας, τα κοινωνικά µέσα χρησιµοποιήθηκαν για τον εντοπισµό επιζώντων και την επανασύνδεσή τους µε τους συγγενείς τους που αναγκάστηκαν από τις πληµµύρες να εκκενώσουν τα σπίτια τους. Η Wikipedia χρησιµοποιήθηκε για τη συλλογή ειδησεογραφίας σχετικά µε την θεοµηνία, η τοπική εφηµερίδα Times Picayune, της οποίας τα πιεστήρια καταστράφηκαν, αξιοποίησε το blog της ηλεκτρονικής της έκδοσης για να ενηµερώνει για την εξέλιξη των σωστικών προσπαθειών, ενώ ο blogger Interdictor, που συντηρούσε µε ηλεκτρογεννήτριες την υποδοµή µιάς εταιρείας παροχής διαδικτύου αναδείχτηκε σε κατ’ εξοχήν πολυµεσικός ανταποκριτής από τη Ν. Ορλεάνη, µε τακτικές «περιπολίες» στις συνοικίες που είχαν πληγεί.

 

Πολιτικός Ακτιβισµός

·        Η παραίτηση του προέδρου Estrada στις Φιλιππίνες, το 2001,αποδίδεται σε µια µεγάλη αυθόρµητη λαϊκή συγκέντρωση στο πάρκο Epifanio de los Santas Avenue (EDSA), στο κέντρο της Μανίλας, που οργανώθηκε µε σύντοµα µηνύµατα κινητής τηλεφωνίας. Πάνω από ένα εκατοµύριο πολιτών, ντυµένοι στα µαύρα, εµφανίστηκαν στην πλατεία σε πολύ σύντοµο χρονικό διάστηµα από τη στιγµή που σταµάτησαν οι δικαστικές έρευνες για την εµπλοκή του Estrada σε υπόθεση διαφθοράς, διαδηλώνοντας ειρηνικά και απαιτώντας τηνπαραίτησή του [Rheingold 2002].

·        Η εκλογή του Roh Moo Hyun στην προεδρία της Κορέας στηρίχθηκε σε µεγάλο βαθµό στην δραστηριοποίηση νέων, που χρησιµοποίησαν κάθε διαθέσιµη τεχνολογία, για να προβάλλουν την καµπάνια του. Σηµαντικήυπήρξε και η συµβολή του συλλογικού ειδησεογραφικού πρακτορείου OhMyNews στην εκλογή του Roh, δεδοµένης της χαµηλής προβολής του από τις τρεις συντηρητικές εφηµερίδες µεγάλης κυκλοφορίας της χώρας, στο οποίο ο νέος πρόεδρος έδωσε και την πρώτη του συνέντευξη µετά την εκλογή του [Gillmor 2006]

·        Οι τροµοκρατικές επιθέσεις στη Μαδρίτη, το Μάρτιο του 2004, οδήγησαν χιλιάδες πολίτες να συµµετάσχουν σε διαδηλώσεις µπροστά στα γραφεία του κυβερνώντος κόµµατος, µετά από εκστρατεία µαζικής αποστολής SMS που διήρκεσε 11 ώρες. Στις 2 επόµενες ηµέρες, όταν οι εκλογές οδήγησαν στην πτώση της κυβέρνησης Aznar, η κίνηση των µηνυµάτων SMS αυξήθηκε µέχρι και 40%. [Rheingold 2002].

·        Η υπόθεση της παραίτησης του ρεπουµπλικάνου γερουσιαστή TrentLott, για σχόλιά του τα οποία θεωρήθηκαν ρατσιστικά, είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική περίπτωση επιτυχηµένης πολιτικής παρέµβασης των bloggers [Gillmor 2004, Guardian 2002, Wired 2002]. Όπως αναφέρει ο Lessig, “ο Lott υπολόγισε σωστά ότι το θέµα του θα εξαφανίζονταν από τα ΜΜΕ εντός 48 ωρών. ∆εν συνυπολόγισε όµως τον κύκλο ζωής του στη µπλογκόσφαιρα. Οι bloggers συνέχισαν να ερευνούν το θέµα […]ώσπου τελικά ξέσπασε και πάλι στα ΜΜΕ. Τελικά, ο Lott αναγκάστηκε να παραιτηθεί από τη θέση του ως επικεφαλής της πλειοψηφίας της Γερουσίας.” [Lessig 2005]

·        Στις ΗΠΑ, η εκστρατεία του Howard Dean, υποψήφιου για το χρίσµα των ∆ηµοκρατικών στηρίχθηκε σε µεγάλο βαθµό στα νέα µέσα και τον ψηφιακό ακτιβισµό. Οι υποστηρικτές του Dean αξιοποίησαν τα blogs και το internet radio για να προβάλλουν τις θέσεις του υποψηφίου και να αυξήσουν τις χρηµατικές εισφορές της καµπάνιας του. Ταυτόχρονα, µε τη χρήση διαδικτυακών εργαλείων επικοινωνίας, αξιοποίησαν τους έξυπνους όχλους» στις προεκλογικές συγκεντρώσεις [Gillmor 2006].

·        Το Σεπτέµβρη του 2000, χιλιάδες βρετανοί, αγανακτισµένοι από τις απότοµες αυξήσεις στις τιµές των καυσίµων, χρησιµοποίησαν κινητά, email και ραδιόφωνα CB για να συντονιστούν διασκορπισµένες οµάδες που παρακώλυαν την παράδοση καυσίµων σε βενζινάδικα.

Έξι χρόνια µετά, ηλεκτρονική καµπάνια κατά της προσπάθειας της βρετανικής κυβέρνησης να επιβάλλει οδικούς φόρους µε το µίλι συνέλεξε πάνω από1.800.000 υπογραφές [Independent 2007]

 

Ελλάδα

Στην Ελλάδα, ο ψηφιακός ακτιβισμός βρίσκεται ακόμα σε πρώιμο στάδιο.  Τα τελευταία χρόνια, πάντως, έχει παράγει κάποιες κινητοποιήσεις που είχαν απήχηση. Μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι:

·        H έντονη διαµαρτυρία των ελλήνων bloggers κατά των αυξήσεων των τιµών στις συνδέσεις dialup του ΟΤΕ, το Νοέµβριο του 2005, είχε αρνητικό αντίκτυπο στην δηµόσια εικόνα του Οργανισµού, ο οποίος αναδιπλώθηκε στη συνέχεια, διαµορφώνοντας διαφορετική τιµολογιακή πολιτική [Τα Νέα 2005].

·        Το προτεινόµενο από το ∆ήµαρχο Θεσσαλονίκης σχέδιο ανάπλασης της πλατείας Αριστοτέλους, τον Απρίλιο του 2006, συνάντησε έντονες αντιδράσεις από τους bloggers της πόλης, των οποίων οι απόψεις εκτέθηκαν και στον τοπικό Τύπο. Τελικά, το σχέδιο µαταιώθηκε µετά από παρέµβαση του Υπουργείου Πολιτισµού [Θεσσαλονίκη 2006].

·        Η αντίδραση πολιτών του ∆ήµου Θερµαϊκού στην επέκταση του αεροδιαδρόµου 10-28 του αεροδροµίου Μακεδονία προς τη θάλασσα υποστηρίχτηκε από την εκτενή έρευνα του blog “Τα Μυστικά του Κόλπου”.

·        Στην µεγαλύτερη µέχρι σήµερα διαδικτυακή διαµαρτυρία στη χώρα µας, οι έλληνες bloggers αφιέρωσαν την 1η Ιουνίου 2007 στη µνήµη της Αµαλίας Καλυβίνου και στον αγώνα της κατά για την εξυγίανση του εθνικού συστήµατος υγείας [Reuters 2007].

 

 

ΕΥΡΩΠΑΙΚΑ ΜΕΣΑ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΑΚΤΙΒΙΣΜΟΥ

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΙΔΕΑ

·        Εάν σας ενδιαφέρει η ευρωπαϊκή ιδέα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δημιούργησε την πλατφόρμα together.eu, σημείο συνάντησης, συζήτησης και ανάληψης δράσης για άτομα που επιθυμούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση της Ευρώπης.
Η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί συνέχεια της εκστρατείας «Αυτή τη φορά ψηφίζω», που είχε ως θέμα τις τελευταίες εκλογές για την ανάδειξη των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Τα συμπεράσματα της εκστρατείας έδειξαν την τεράστια επιρροή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και του διαδικτύου, ιδίως μεταξύ των νέων. 

·        Ο ιστότοπος European Youth Ideas (Ιδέες της Ευρωπαϊκής νεολαίας) παίζει ρόλο συνδέσμου μεταξύ των πολιτών και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Σας δίνει τη δυνατότητα να συμμετάσχετε ενεργά στο ευρωπαϊκό δημοκρατικό γίγνεσθαι. Μπορείτε να πραγματοποιήσετε προτάσεις για θέματα που απασχολούν σήμερα την Ευρώπη και να διατυπώσετε τις ιδέες σας για την Ευρώπη του αύριο.

·        Ο ιστότοπος Youth4Climate (Νεολαία για το Κλίμα) αποτελεί κατεξοχήν παράδειγμα χρήσης ψηφιακών πλατφορμών από τους νέους ώστε να εκφράσουν τις απόψεις τους και να οργανώσουν το κίνημά τους. 

·        Κι άλλοι χώροι στο διαδίκτυο επιτρέπουν στους χρήστες τους να διατυπώνουν τις ιδέες τους με ασφάλεια. Ένα παράδειγμα είναι και ο ιστοχώρος Media Activism (Ακτιβισμός στα Μέσα) ο οποίος, όπως επισημαίνει: «λειτουργεί ως ενδιάμεσος κρίκος μεταξύ του ακτιβισμού και των καθιερωμένων μέσων ενημέρωσης, και σκοπός του είναι να ακουστούν οι φωνές των ακτιβιστών στον δημόσιο χώρο». Μια πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Ιδρύματος, η βάση δεδομένων συγκεντρώνει βίντεο πολιτών βάσει επτά κατηγοριών, από «Κοινωνικοί αγώνες» έως «Νεολαία».

·        Ένας άλλος τρόπος ευαισθητοποίησης σχετικά με ένα θέμα είναι να συγκεντρώσετε υπογραφές υπέρ ενός αιτήματος στο διαδίκτυο.

o   Διαδικτυακές πλατφόρμες, όπως η Change.org, σας δίνουν τη δυνατότητα να κινητοποιήσετε και άλλους ώστε να στηρίξουν το αίτημά σας, ενώ

o   οι πλατφόρμες πληθοχρηματοδότησης (crowdfunding), Kickstarter ή GoFundMe, σας δίνουν τη δυνατότητα να βρείτε κεφάλαια για να υλοποιήσετε την κοινωνική αλλαγή που σας κινητοποιεί.

·        Μία πρωτοβουλία της ΕΕ, η λεγόμενη Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών, σας δίνει τη δυνατότητα να προτείνετε αλλαγές στη νομοθεσία της ΕΕ. Ο καθένας μπορεί να υποβάλει προτάσεις μέσω της σχετικής πλατφόρμας, να δρομολογήσει μια εκστρατεία και να οικοδομήσει την απαραίτητη συναίνεση. Μόλις μια πρωτοβουλία συγκεντρώσει ένα εκατομμύριο υπογραφές, η Επιτροπή θα αποφασίσει σε ποιες ενέργειες θα προβεί.

 

Η τεχνολογία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα σας συνοδεύσουν στην πορεία ακτιβισμού σας· το μόνο που χρειάζεστε είναι μια ιδέα και ένα βήμα για να πείτε την άποψή σας.

ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ 

·        Μία από τις πλατφόρμες που λειτουργεί ως εξ απόστασης κοινότητα είναι το Cafébabel, ένα συμμετοχικό περιοδικό ευρείας θεματολογίας. Οι συντάκτες του είναι νέες και νέοι από όλη την Ευρώπη και είναι αναγνώσιμο στα αγγλικά, τα γαλλικά, τα ισπανικά, τα ιταλικά, τα γερμανικά και τα πολωνικά.

Η λειτουργία του ξεκίνησε το 2001 από μια ιδέα σπουδαστών που είχαν συμμετάσχει στο πρόγραμμα Erasmus για να εξελιχθεί στο «συμμετοχικό προαύλιο» το οποίο σήμερα αριθμεί 15.000 συντάκτες και 250.000 μηνιαίους επισκέπτες.

Με έμφαση στην ευρωπαϊκή διάσταση των πραγμάτων, το CaféBabel ενθαρρύνει τη συνεργασία των νέων· οποιοσδήποτε επιθυμεί μπορεί να συζητήσει μια ιδέα του, να μεταφράσει ένα άρθρο, να γίνει μέλος μιας τοπικής κοινότητας ή της συντακτικής ομάδας. 

·        Μια άλλη δημοσιογραφική πρωτοβουλία, το περιοδικό Are We Europe, έχει σκοπό να δώσει απαντήσεις στο καίριο ερώτημα: «Τι θα πει να είσαι Ευρωπαίος/-α στον ολοένα και πιο χαώδη κόσμο μας;» 

Επιδίωξή του είναι να απεικονίσει την Ευρώπη με τρόπο νεωτεριστικό, να δώσει ένα μεγαλύτερο βήμα έκφρασης στη διαπολιτισμικότητα και την αφήγηση προσωπικών ιστοριών. Μέρος του περιεχομένου του διατίθεται στο διαδίκτυο, αλλά οι αναγνώστες του μπορούν επίσης να αγοράσουν την έντυπη έκδοσή του.

·        Ύστερα από τη γέννηση του γαλλικού περιοδικού Le Taurillon, δημιουργήθηκαν διάφορες εκδόσεις του σε διαφορετικές γλώσσες. Για κάθε γλωσσική έκδοση του περιοδικού υπεύθυνη είναι διαφορετική συντακτική ομάδα.

Το ηλεκτρονικό αυτό περιοδικό, που ασχολείται με την επικαιρότητα, την πολιτική, τον πολιτισμό και την οικονομία, δέχεται και εξωτερικές συνεργασίες. Εάν ενδιαφέρεστε, πρέπει καταρχάς να υποβάλετε σύνοψή του άρθρου σας. 

·        Μια άλλη εναλλακτική λύση για νέους είναι η πρωτοβουλία της UNICEF Voices of Youth (Φωνές της Νεολαίας). Το πρόγραμμα αυτό καλεί νέους ηλικίας 18-25 ετών που θέλουν να αλλάξουν τον κόσμο είτε να γράψουν άρθρα ιστολογίου (συνεντεύξεις, ποιήματα, προσωπικές ιστορίες κλπ) είτε τις λεγόμενες «σπίθες» (μικρές αναλαμπές αισιοδοξίας). Ο ιστοχώρος του προγράμματος είναι διαθέσιμος στα αγγλικά, τα γαλλικά, τα ισπανικά και τα αραβικά και περιέχει ιστορίες που εμπνέουν, αλλά και άρθρα για θέματα της επικαιρότητας, όπως η κλιματική αλλαγή.

·        Μπορείτε επίσης να υποβάλετε την πρότασή σας στην Global Voices Online, μια πολύγλωσση κοινότητα ιστολόγων, δημοσιογράφων, μεταφραστών, ακαδημαϊκών και ακτιβιστών στον τομέα των ανθρώπινων δικαιωμάτων. 

·        Θέλετε να βρείτε περισσότερες πληροφορίες, ιδίως για να γράψετε ένα άρθρο με θέμα την Ευρώπη; Εγγραφείτε σε ένα δωρεάν μάθημα, για παράδειγμα «Πώς λειτουργεί η Ευρωπαϊκή Ένωση;» ή «Πώς να γράψω ένα άρθρο με θέμα την Ευρώπη;» στο Open Media Hub, που στηρίζει τους επαγγελματίες στον τομέα των ΜΜΕ στις χώρες που γειτονεύουν με την ΕΕ και χρηματοδοτείται από αυτή. Μπορείτε επίσης να συμβουλευτείτε τους πόρους που παρέχει το Ευρωπαϊκό Κέντρο Δημοσιογραφίας. 

·        Σπουδάζετε δημοσιογραφία; Η ΕΕ σας προσφέρει διάφορες ευκαιρίες:

·        Πρακτικές ασκήσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

·        Δημοσιογράφοι Interreg

·        Youth4Regions

 

Επιπλέον, για νέους δημοσιογράφους προσφέρονται οι παρακάτω επιλογές που δεν χρηματοδοτούνται από την ΕΕ.

·        Πρόγραμμα του BBC για μαθητευόμενους δημοσιογράφους 

·        Υποτροφία «Google News Initiative»

·        Πρακτικές ασκήσεις στο Euradio

 

 

 

ΚΛΕΙΝΟΝΤΑΣ

Ο διαδικτυακός ακτιβισμός είναι μία μορφή ακτιβισμού η οποία τα τελευταία χρόνια παίρνει όλο και μεγαλύτερες διαστάσεις.

 

Δίνει τη δυνατότητα ευαισθητοποίησης του κόσμου, δίνει την ευκαιρία στους ανθρώπους να εκφράζουν τις ανησυχίες τους και να μιλάνε για όλα όσα θα ήθελαν να αλλάξουν.

Δίνεται η δυνατότητα, επίσης, να γνωρίσουμε και να υποστηρίξουμε ζητήματα από κάθε σημείο του κόσμου που υπό άλλες συνθήκες θα μας ήταν άγνωστα και δεν θα λάμβαναν την προσοχή που τους αρμόζει.

 

Ο διαδικτυακός ακτιβισμός αποτελεί ένα εργαλείο χρήσιμο και απαραίτητο για την εποχή μας, αρκεί να μην ξεχνάμε ότι χρειάζεται να συνοδεύεται από δράσεις και στην πραγματική ζωή.

Όλα όσα υποστηρίζουμε και ενισχύουμε στον ψηφιακό κόσμο είναι σημαντικό να τα πρεσβεύουμε και στην καθημερινότητά μας, όταν οι οθόνες και τα πληκτρολόγια κλείνουν.

Μαρία Κατσανούλη